Deneme

Sevimay Kurt Köken ve Bir Deneme Yazısı

Ahlak  Gelişiminde  Kritik  Yaşlar

Ahlak  gelişiminde  kritik  dönemler vardır. Kritik dönem  kavramı, bir davranışın belli  bir zaman ve yaş  aralığında  kazanılmasını ifade  eden dönemdir.  Konuşma becerinin gelişimi,okuma yazma becerisini gelişimi, tuvalet  eğitiminin kazandırılması gibi ahlak  gelişimi  de kritik  dönemler içinde  yer alır.  Yani  bu davranış ve becerilerin  belli  yaşlarda  kazandırılması  gerekir. Kazanılması sonradan telafisi zor, güç ve uzun olabileceği gibi  bazen  hiç  telefi  edilemez. Ahlak gelişimi  için  kritik  dönem özellikle  3 – 6 yaşları  arasındadır.

Çocuk  ahlaki  değerleri ve  alışkanlıkları   erken  yaşta  ailesinden ve yakın  çevresinden öğrenir. Bu davranışlar  yaşamımızın  tümünde  aile, arkadaş,  akraba , okul , iş  ve eş  gibi  ilişkimizi  etkileyecek  iletişim  ve sosyal  davranışılarımızın  belirleyicisi  olacaktır. 

Çocuklar bu dönemde kültürel ve dini  değerlerin yanında evrensel  ahlak  anlayışı ve etik  değerlere göre yetiştirilmelidir. Evrensel  temel  değerler  saygı,  işbirliği, sevgi,  merhamet, sorumluluk  sahibi olma, dürüstlük, paylaşmak, nezaket, sabır, sözünde  durmak, emaneti  korumak, yardımseverlik , söz hakkı alma, sırasını  bekleme ,  dinleme vb davranışlardır… Kültürel, milli -manevi ve dini  değerler çocuğun  anlayacağı seviyelerde yaşına  göre zamanla  aile,  eğitim  kurumlarında kazandırabilir.

Ebeveynlerin küçük  yaşlardan  itibaren  koşullu  sevgi  tehditleri, beklentilerine göre  davranış  sergilediği  zamanlardaki   tepkileri, ödülleri, beğenileri ve cezaları  ile çocukların  davranış örüntüleri yerleşir. Çocuklar ailenin  istediği ve sergilediği  kalıpları  alır.  Sosyal  çevresindeki insanlara öğrendiği  kalıpları   iletişimsel, davranışsal olarak yansıtmaya   başlar. Olumlu  Ahlak  gelişimine  uygun olan, olmayan  tüm davranışlar  öğrenilmiş   kazanım  ve düşüncelerdir .

Ebeveynler olarak şartlar  ne olursa  olsun  doğru  davranış kurallarını  benimsetmek için  doğru  model  olmalıdır.
Doğru  model  olmadan  öğüt vererek sözel talimatlar  ile  doğru  davranışlar   kazandırılamaz. Örneğin; yalan  söylemek  doğru  değil  diyen  bir baba :Çalan  bir  kapı için  eşine:

– “beni  soran  olursa   yok  de” derse, olumsuz bir örnek  doğru  bir  davranış geliştirmez.

Başka  bir  örnek  verelim.
Başkasının   eşyalarını izinsiz alma,  rahat  kullanma, hırsızlık davranışları  sergileyen  ya  da kendi  malını paylaşmak  istemeyen anne mülkiyet  kavramını ne kadar  iyi  verebilir.  Mülkiyeti   iyi kavramamış bir çocuk ise  başkalarının ve kendinin   malına itinayla davranamaz  anne  modeline  uygun  davranır.
Mülkiyet  kavramı  nasıl  geliştirilmeli  konusu  oldukça  kapsamlıdır. Kritik  yaşlarda  ailede  kazandırılması  gerekir.( Başka bir başlık  altında bu konuya uzunca yer  verilecektir).

Bu yaşlarda  anne babanın denetimi, yol göstermeleri, sınır koymaları  ile çocuk doğru ya da yanlış bir öz yönetim gücü kazanmaya başlamıştır. Kural  koymak  ve bunu  takip  etmek  gerekir. Başlangıçta kuralların amacını anlayamasalar da zaman içinde gerekliliği ve özünü kavrayarak uygularlar . Bunu ilk zamanlarda ebeveynlere  benzemek, anne babanın beğendiği davranışları yapmak suretiyle eylemler gerçekleştirir.

Ceza korkusu ile kurallara uymak yerine, kuralların herkesin yararına olduğu, düzeni sağladığı  yararları  anlatılmalıdır . “Kendimize  yapılmasını istemediğimiz bir  davranışı  başkalarına yapmamalıyız” düşüncesini  korkutarak  ve cezalandırarak değil, sevgi ödüllendirme, övgü  ile  kazandırmalıyız…



Sevimay Kurt Köken
Çocuk  Gelişimi  ve  Eğilimi  Uzm
.

Konuyla İlgili Düşüncenizi Paylaşabilirsiniz

    Cevap Yazın